Ο Τρότσκυ και η ψυχανάλυση

 

Κυκλοφόρησε προς τα τέλη του 2010 (νομίζω) το βιβλίο του Ζάκ Σεμουνί (Jacquy Chemouni), «Ο Τρότσκυ και η Ψυχανάλυση«, από τις εκδόσεις Opportuna, σε μετάφραση των Νίκου Παπαχριστόπουλου και Κυριακής Σαμαρτζή, περιέχοντας επίμετρο με κείμενα των Σάββα Μιχαήλ, Θανάση Τζαβάρα και Νίκου Παπαχριστόπουλου. Η αλήθεια είναι ότι ξεκίνησα να το διαβάζω πριν λίγες μέρες με κάποια διστακτικότητα καθώς ούτε ο Τρότσκυ είναι η συμπάθειά μου ούτε και η ψυχανάλυση το φόρτε μου! Ομολογώ πλέον ότι το συγκεκριμένο βιβλίο αποδείχτηκε ένα συναρπαστικό αφήγημα: απλό, κατανοητό, γλαφυρό, με πολλές επεξηγήσεις που βοηθάνε τον αρχάριο με αυτά τα θέματα αναγνώστη αλλά ταυτόχρονα και προϊόν συστηματικής επιστημονικής έρευνας και τεκμηρίωσης.

Κατά τον συγγραφέα, ο Τρότσκυ ήταν εκ των πραγματικά ελαχίστων ιστορικών ηγετών των μπολσεβίκων, ο οποίος έδειξε θαυμασμό για το έργο του Φρόυντ και ενδιαφέρον για την ψυχανάλυση. Η συντριπτική πλειοψηφία των συντρόφων του στην Κεντρική Επιτροπή κρατούσαν ιδιαίτερα εχθρική στάση απέναντι στην ψυχανάλυση, του Λένιν προεξάρχοντος, θεωρώντας την αστικό κατασκεύασμα με αντεπαναστατική λειτουργία. Ως εκ τούτου, μετά το 1927 και την άνοδο του Στάλιν στην εξουσία η ψυχανάλυση παύει να υφίσταται στη Σοβ. Ένωση, καθώς κατηγορήθηκε ως «αντιδραστική μπουρζουάδικη ιδεολογία» ενδεικτική «της κρίσης των επιστημών στην καπιταλιστική Δύση» ενώ δεκάδες ψυχαναλυτές χαρακτηρίστηκαν ως «γερμανο -ιαπωνο-τροτσκιστές» (!) και καταδιώχτηκαν.

Το ενδιαφέρον του Τρότσκυ για το φροϋδικό έργο και την ψυχανάλυση γεννήθηκε κατά τα χρόνια της προεπαναστατικής του εξορίας στην Κεντρική Ευρώπη στις αρχές του 20ου αιώνα αλλά παρέμεινε αμείωτο και κατά τον οριστικό του διωγμό από τον Στάλιν και την δεύτερη εξορία του που διήρκεσε μέχρι τη δολοφονία του στο Μεξικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Τρότσκυ αποδεχόταν όλες τις αρχές της ψυχανάλυσης ή ότι είχε βαθιές γνώσεις για αυτήν. Αντίθετα, φαίνεται ότι προσπάθησε να «γειώσει» την ψυχαναλυτική γνώση στις αρχές του διαλεκτικού υλισμού και μάλλον πίστευε ότι μια σύνθεσή της με το έργο του Παβλώφ θα την «καθάριζε» από τα ιδεαλιστικά της στοιχεία και μάλλον, όπως και άλλοι μαρξιστές, έμεινε αδιάφορος για τη θεραπευτική διάσταση της ψυχανάλυσης.

Ιχνηλατώντας ο συγγραφέας τη σχέση του Τρότσκυ με την ψυχανάλυση, προσφέρει στον αναγνώστη την ευκαιρία να «συναντηθεί» με δεκάδες πρόσωπα που διασταυρώθηκαν άμεσα ή έμμεσα με τον επαναστάτη ηγέτη: από τους ποικίλους συνομιλητές του στα χρόνια της εξορίας στη Βιέννη πριν το ’17, τους μπολσεβίκους συντρόφους και τους οπαδούς του έως τον Λένιν, τον Φρόυντ, τον Άντλερ, τον Γιόφφε, τον Παβλώφ, τον Ράιχ, τον Μπρετόν, τους φροϋδομαρξιστές, τα παιδιά του επαναστάτη και τους …δολοφόνους του. Μέσα από αυτή τη διαδρομή ανασυστήνεται συναρπαστικά μια συγκλονιστική περίοδος της νεώτερης ιστορίας που εκτείνεται χρονικά και χωρικά από τις αρχές του περασμένου αιώνα και τη Βιέννη και περνώντας μέσα από την Επανάσταση του ’17 και την Πετρούπολη, φτάνει μέχρι τα πρώτα χρόνια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και το Μεξικό.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι, χωρίς να γνωρίζω τις ιδεολογικές καταβολές του Σεμουνί, η γραφή είναι αρκετά αποστασιοποιημένη και ενίοτε κριτική απέναντι στον Τρότσκυ, άρα δεν πρόκειται για ύμνο προς τον «αδικημένο» επαναστάτη από αυτούς που συνεχίζουν να γράφουν με πρώτη ευκαιρία ακόμα και οι σημερινοί οπαδοί του. Να σημειώσω, επίσης, τα ωραία ελληνικά της μετάφρασης και τις προκλητικές επιλογές των σχετικά νέων σε ηλικία μεταφραστών: το άψογο πολυτονικό της γραφής και τη μεθοδική χρήση «καθαρευουσιάνικων» μορφών για τους παρελθόντες χρόνους ή τις μετοχές μέσα σε ένα κείμενο κατά τα άλλα γραμμένο σε τυπική (όχι της μοδός) δημοτική («εξεφράζοντο«, «εσυναντώντο«, «αναμεμειγμένος«, «διακεκηρυγμένη«, κλπ). Κάποιους/ες μπορεί και να τους ξενίσουν στην ανάγνωση, εγώ πάντως την …απήλαυσα!

Advertisements

Ετικέτες: , ,

3 Σχόλια to “Ο Τρότσκυ και η ψυχανάλυση”

  1. Ange-ta Says:

    Η στιβα των αδιάβαστων βιβλίων θα με πνίξει

  2. Ange-ta Says:

    αλλά θα προσπαθήσω να το διαβάσω. Η ιστορία των μπολσεβίκων πρέπει να διαβαστεί για να μην ξαναγίνουν τα ίδια λάθη και επειδή δεν διάγουμε εποχή επαναστατική να καταλάβουμε την αντεπανάσταση της εποχής μας.

  3. εξαποδω Says:

    @ ange-ta
    Καλημέρα!
    Έχει κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία από την εποχή της επανάστασης αλλά κυρίως σε σχέση με την επιστήμη της ψυχολογίας, κλπ. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον και άγνωστο είναι το κεφάλαιο της φημολογούμενης εμπλοκής ψυχαναλυτών της Ευρώπης στις δολοφονίες του Τρότσκυ και Λευκών αξιωματικών (ο συγγραφέας μάλλον απορρίπτει την εμπλοκή).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: