Η «νεοελληνική ιδιαιτερότητα»

Με αφορμή μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στο ιστολόγιο «Θεαμαπάτες και Δικτυώματα», που ακολούθησε την παρακάτω δημοσίευση
http://theamapati.wordpress.com/?p=984
και στην οποία συχνά αναφέρθηκαν οι ιδιαιτερότητες που χαρακτήρισαν το νεοπαγές ελληνικό κρατίδιο μετά την Επανάσταση του ’21, των οποίων τα αποτελέσματα διαλεκτικώς βιώνουμε μέχρι τα σήμερα, ανέτρεξα στο μακαρίτη τον Παναγιώτη Κονδύλη.
Στην περίφημη «εισαγωγή για την ελληνική έκδοση» του βιβλίου του (που είχε εκδοθεί αρχικά στα γερμανικά) «Η παρακμή του Αστικού Πολιτισμού», εκδ Θεμέλιο, 1991, ασχολείται ακριβώς με αυτές τις «ιδιαιτερότητες». Ο ίδιος θεωρεί ότι η καχεξία του αστικού στοιχείου και ο πελατειακός τρόπος λειτουργίας του πρώιμου ελληνικού κοινοβουλευτισμού δημιούργησαν την νεοελληνική ιδιαιτερότητα στην οποία συχνά αναφερόμαστε. Ας δώσουμε το λόγο, όμως στον ίδιο, εκεί που περιγράφει τη συγκρότηση του «αστικού στοιχείου» αρχικώς προεπαναστατικά και στη συνέχεια τις πρώτες δεκαετίες ζωής του ελλαδικού κράτους (οι σημειώσεις και οι τονισμοί δικά μου):
«… η επιρροή καπιταλιστικών σχέσεων αναπτυσσόμενων σε διεθνές επίπεδο… ανάγκασε σχετικά μικρές ομάδες της πατριαρχικής τουρκοκρατούμενης κοινωνίας να αποσπασθούν απ’ αυτήν και να ενταχθούν απ’ ευθείας στο διεθνές καπιταλιστικό κύκλωμα, ιδιαίτερα στην εμπορική και εφοπλιστική του έκφανση…» Όμως, «…οι φορείς της οικονομικής ανόδου, οι οποίοι συνέχιζαν να δρουν στο εσωτερικό, δεν είχαν αποβάλει ποτέ τα κεντρικά πατριαρχικά τους γνωρίσματα, δηλαδή δεν ήσαν ποτέ αστικοί-καπιταλιστικοί, όσο κι αν η ύπαρξη μιας διεθνούς καπιταλιστικής αγοράς αποτελούσε προϋπόθεση της δικής τους της ευδοκίμησης.»
Και πάλι αργότερα, μετά το ήμισυ του 19ου αιώνα, όταν «…άτομα και ομάδες του παροικιακού Ελληνισμού απέκτησαν αξιόλογη οικονομική ισχύ ακριβώς …χάρη στην ταύτιση των συμφερόντων τους με τα συμφέροντα αγγλικών, ιδιαίτερα, μεγάλων εταιρειών», κατ’ αυτόν τον τρόπο «…μπορούσαν να ευημερήσουν, όμως δεν μπορούσαν να παίξουν ρόλους ιστορικά ρηξικέλευθους, παρά επιδόθηκαν κατά πρώτο λόγο σε μεσιτικές και διαμετακομιστικές εργασίες. Αντίστοιχο χαρακτήρα είχε και η μεταφύτευση ενός μέρους της δραστηριότητάς τους στο έδαφος του ελληνικού κράτους, όπου η βιομηχανία και η παραγωγή αγαθών γενικότερα αναπτύχθηκε λιγότερο ή πολύ λιγότερο απ’ ό,τι η ναυτιλία, το εμπόριο και το τραπεζικό σύστημα.» και «…η μεταφύτευση στοιχείων του αστικού πολιτισμού, τα οποία είχαν οικειωθεί οι εύποροι Έλληνες στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον της διασποράς …ήσαν επί το πλείστον αποσπασματικά και επιφανειακά …Γιατί εδώ έλειπε μια ουσιώδης διάσταση της αστικής οικονομίας, του αστικού πολιτισμού και της αστικής αυτοσυνείδησης: η διάσταση η προμηθεϊκή, η οποία …συνδεόταν πρωταρχικά με τη μορφή του καινοτόμου βιομήχανου ως φορέα και πρακτικού μετουσιωτή του πνεύματος της σύγχρονης επιστήμης και τεχνικής του πνεύματος της προόδου και της ρήξης με τη στείρα παραδοσιοκρατία του αγροτικού πατριαρχισμού.»
Η σχετικά πρώιμη είσοδος του κοινοβουλευτισμού από τον 19ο αιώνα συνέβαλε παράλληλα και αλληλένδετα με την «αστική καχεξία» στον ιδιότυπο σχηματισμό της φυσιογνωμίας του νεοελληνικού κράτους που βιώνουμε μέχρι τις μέρες μας καθώς,
«…ο μηχανισμός λειτουργίας του κράτους διαμορφώθηκε, ως εν μέρει τερατογενετικό και εν μέρει ιλαροτραγικό αποτέλεσμα της διασταύρωσης των πιο προηγμένων τοτινών πολιτικών θεσμών, όπως ο κοινοβουλευτισμός και η καθολική ψηφοφορία, με μια κοινωνία διεπόμενη από πατριαρχικές σχέσεις, στάσεις, νοοτροπίες και αξίες και …συνεπέφερε μια κοινωνική κινητικότητα ίσως ακόμη εντονότερη απ’ αυτήν που γέννησε η ανάπτυξη των καπιταλιστικών σχέσεων, γιατί όχι μόνο δημιούργησε ευκαιρίες πολιτικής και κοινωνικής σταδιοδρομίας… άλλα άνοιξε σε ευρύτερες μάζες το δρόμο από την ύπαιθρο προς τις πόλεις. …Όταν η πατριαρχική σχέση μεταφέρεται από την κοινωνία στην πολιτική, τότε μεταβάλλεται στη λεγόμενη πελατειακή σχέση, διατηρώντας όμως το θεμελιώδες της γνώρισμα, δηλαδή την αναγκαία συνάφεια υπακοής και προστασίας: ο κοινοβουλευτικός πατριάρχης …απαιτεί από τους «ανθρώπους του» υπακοή, …όμως ταυτόχρονα αναλαμβάνει να «ενεργήσει για τις υποθέσεις τους»… Η διόγκωση και διαμόρφωση του ελληνικού κράτους ούτε από κάποια εντόπια αστική τάξη υποκινήθηκε ούτε και την αστική τάξη ωφέλησε, απεναντίας μάλιστα, ο όγκος, η δυσκαμψία και η δαπανηρότητα του κράτους αποτέλεσε τροχοπέδη για τη διοχέτευση πόρων και ενεργειών σύμφωνα με τις ανάγκες μιας αμιγούς καπιταλιστικής ανάπτυξης.»
Και το σημαντικότερο, «…Ο πελατειακός χαρακτήρας των κομμάτων, …η ταυτόχρονη ανάγκη εξυπηρέτησης όχι μόνο πλείστων ατόμων αλλά και διαφόρων ομάδων ή «κλάδων» μέσω του κράτους καθιστούσε αδύνατη την άσκηση μονοσήμαντης και συνεπούς ταξικής πολιτικής. Θέμα ταξικής πολιτικής δεν έμπαινε άλλωστε πιεστικά σε μια χώρα που η βαθμιαία αποσύνθεση των πατριαρχικών δομών δημιούργησε, ως κύριο τμήμα του κοινωνικού κορμού, μιαν ευρύτατη μάζα μικροαστών και μικροϊδιοκτητών, οι οποίοι μπορούσαν εξ ίσου καλά να ανήκουν σε ένα «δεξιό», σε ένα «φιλελεύθερο» ή σε ένα «αριστερό» κόμμα.»
Έτσι, «…η ελληνική «αστική τάξη» δεν στάθηκε ποτέ αρκετά συγκροτημένη, ομοιογενής και ισχυρή ώστε να ταυτισθεί αναμφίλογα με την πολιτική διακυβέρνηση της χώρας, μολονότι συχνά η πολιτική επιρροή της μπορεί να ήταν (κατά πολύ) μεγαλύτερη από εκείνη άλλων κοινωνικών στρωμάτων ή ομάδων πιέσεως.»
Και τελειώνουμε την παράθεση με ένα απόσπασμα, όπου με το γνωστό καυστικό του ύφος, ο Κονδύλης αναφέρεται στους κρατικούς φορείς του τότε (;), «…Από τη συνάντηση ενός ανθρώπινου τύπου γαλουχημένου σε περιβάλλον προκρατικό και προαστικό με το μηχανισμό της σύγχρονης γραφειοκρατίας, ο οποίος ενσαρκώνει και απαιτεί στάση και συμπεριφορά ορθολογική, προέκυψαν συνδυασμοί άλλοτε σπαρταριστοί και άλλοτε αξιοδάκρυτοι, συνδυασμοί που ακόμα περιμένουν τον σατιρικό και τον διηγηματογράφο τους».

Δεν ξέρω αν τα αποσπάσματα σας κίνησαν το ενδιαφέρον αλλά νομίζω ότι η Εισαγωγή αυτή του Κονδύλη, στις 37 πυκνογραμμένες σελίδες της, αποτελεί υπόδειγμα κοινωνιολογικής-ιστορικής ανάλυσης, ανεξάρτητα με τις συμφωνίες ή διαφωνίες που προκύπτουν από αυτή.

Advertisements

Ετικέτες: ,

3 Σχόλια to “Η «νεοελληνική ιδιαιτερότητα»”

  1. manitaritoubounou Says:

    Πολύ καλό κείμενο. Ένα παράδειγμα βίωσης του δίπολου «προστασία -υπακοή» βιώνουμε με τα κόμμτα εξουσίας σε πολλά επίπεδα.

    Ένα απ’ αυτά είναι στα συνδικάτα. Είναι τυχαίο πως όταν αλλάζει το κόμμα εξουσίας, αλλάζει σχεδόν αυτόματα ο συχετισμός δύναμης ανάμεσα στις συνδικαλιστικές παρατάξεις; Φυσικά και όχι.

    Όταν μάλιστα η πολιτική του κόματος, στους δύσκολους εργασιακούς χρόνους που διερχόμαστε, δημιουργεί και «ειδικά πεδία» εφαρμογής του δίπολου μεγιστοποιείται. Τέτοια παραδείγματα έχομε πολλά στο χώρο του δημόσιου.

    Οι αναλύσεις και του Παν. Κονδύλη συνεισφέρουν σε ένα βαθμό και συτην ερμηνεία μιας σειράς φαινομένων, όπως οι πελατειακές σχέσεις.

    Μια τελευταία παρατήρηση. Τ αφαινόμενα αυτά βιώνονται και στην τοπική αυτοδιοίκηση και κυρίως στους «Δήμους». Φανταστείτε όταν θα πάμε στον «Καποδίστρια» 2!!!!

  2. εξαποδω Says:

    @ μανιτάρι

    Όπως βλέπεις είναι βαθιές οι ρίζες κάποιων φαινομένων που τα θεωρούμε σημερινά.
    Αλήθεια, ο τυπάκος που σου την «έπεσε» δεν είναι αναρχοφιλελεύθερος ή νεοφιλελεύθερος. Είναι νεοναζο-φιλελεύθερος! 🙂
    Ούτως ή αλλως ο κοινωνικός δαρβινισμός είναι το κόκκινο νήμα που συνδέει όλα αυτά τα μπουμπούκια.

  3. manitaritoubounou Says:

    @ εξαποδω

    μα όπως θα είδες τα σύμβολά του τα εχω πρωτη φάτσα: αγκυλωτός + δολάριο!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: