Ρέκβιεμ για μια ακόμη γλώσσα

Τη Δευτέρα που μας πέρασε, τη στιγμή που ο Χίος εξέθετε τον Καμπουράκη και ο Θέμος απαντούσε στο Μάκη, πέθανε σε ηλικία 89 ετών η Μαίρη Σμίθ Τζόουνς (Marie Smith Jones) τελευταίο μέλος της πανάρχαιας ινδιάνικης φυλής των Εγιάκ (Eyak) στην Αλάσκα (και οι δυο γονείς της ήταν Εγιάκ) και τελευταίος άνθρωπος πάνω στη γη που μιλούσε την γλώσσα Εγιάκ.
Μέχρι τον 19ο αιώνα η γλώσσα αυτή μιλιόταν σε περιοχές μήκους 500 χλμ στον Κόλπο της Αλάσκα. Σήμερα υπάρχει μόνο στα αρχεία του Πανεπιστημίου της Αλάσκα. Εκεί που αφιέρωσε τα τελευταία 18 χρόνια της ζωής της η κα Τζόουνς, προσπαθώντας, σε συνεργασία με τους γλωσσολόγους του Πανεπιστημίου, να καταγράψει τις λέξεις, τη γραμματική και τη σύνταξη, τα παραμύθια και τις ιστορίες της γλώσσας της. Η ήσυχη, αμόρφωτη, παραδοσιακή Ινδιάνα γερόντισσα μετατράπηκε σε μια ακατάβλητη αγωνίστρια για τη διατήρηση της γλώσσας και του πολιτισμού των Εγιάκ καθώς και του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής της.
Τα τελευταία 15 χρόνια ήξερε ότι ήταν ο τελευταίος εν ζωή ομιλών άνθρωπος τη γλώσσα Εγιάκ, πράγμα που της προκαλούσε μεγάλη μοναξιά αλλά ταυτόχρονα την πείσμωνε αφάνταστα στην προσπάθειά της να καταγραφεί η γλώσσα που μίλαγαν οι πρόγονοί της. Ενδεικτικό του πόσο μονάχη ήταν, είναι το γεγονός, ότι κανένα από τα εννιά παιδιά, που απέκτησε από το γάμο της με ένα λευκό ψαρά από το Όρεγκον, δεν μίλαγε Εγιάκ, καθώς την εποχή που μεγάλωναν εθεωρείτο ντροπή να μιλάει κάποιος ιθαγενικά και όλα τα παιδιά μάθαιναν αγγλικά.
Είχε πλήρη συνείδηση του τραγικού γεγονότος να είσαι ο τελευταίος του είδους σου και της ιστορικής αποστολής που την βάραινε. Έτσι, μετατράπηκε σε σύμβολο του αγώνα για τη διατήρηση των γλωσσών των ιθαγενών και μίλησε δυό φορές σε συναντήσεις του ΟΗΕ γι’ αυτό το θέμα.
Δυστυχώς, η γενοκτονία των ιθαγενικών γλωσσών συνεχίζεται και οι επιστήμονες αναμένουν τα επόμενα χρόνια την εξαφάνιση ακόμη 20 γλωσσών στην Αλάσκα.

Η γιαγιά Τζόουνς πρόλαβε να καταγράψει τη γλώσσα Εγιάκ έχοντας τη βαθιά πίστη ότι στο μέλλον οι νεώτεροι θα θελήσουν να την ξαναμιλήσουν. Πέθανε προσδοκώντας την ανάσταση της γλώσσας της.
Αναπαύσου εν ειρήνη γιαγιά Τζόουνς, γιαγιά μας…

Περισσότερα εδώ:
N. Y. Times
BBC News
Alaska Native Language Center

Advertisements

Ετικέτες: , , ,

8 Σχόλια to “Ρέκβιεμ για μια ακόμη γλώσσα”

  1. παρτιζανα Says:

    Τζάμπα περιμένει η γιαγιά να αναστηθεί η γλώσσα της…Δυστυχώς ή ευτυχ’ως αυτή είναι η εξέλιξη των πραγμάτων, κάποιες γλώσσες για διάφορους λόγους χάνονται και δεν ξέρω αν μπορεί κανείς να κάνει τίποτα γι αυτό..Πάντως είναι τραγικό να ξέρεις ότι είσαι ο τελευταίος του είδους σου, πάλι καλά που πρόλαβαν και κατέγραψαν κάποια πράματα, κάτι είναι κι αυτό.

  2. Vrennus Says:

    Εντάξει, και τα Λατινικά χάθηκαν αλλά δεν καθήσαμε να κλαίμε γι’ αυτό. Και τα αρχαία Αιγυπτιακή και τα Ασσυριακά και τα Βαβυλωνιακά και τα Πελασγικά και δε συμμαζεύεται – για να αναφέρω μόνο γλώσσες που ήταν φορείς εξελιγμένων πολιτισμών. Τι πρέπει να κάνουμε δηλαδή τώρα; Όπως γεννιούνται και πεθαίνουν οι άνθρωποι το ίδιο συμβαίνει και με τις γλώσσες. (Δείτε και το σχόλιό μου στο post «Η γενοκτονία των γλωσσών»)

  3. εξαποδω Says:

    @Partizana και @Vrennus
    Καλημέρα!
    Χωρίς να είμαι γνώστης και από τα λιγοστά διαβάσματά μου, υποθέτω ότι όλες αυτές οι γλώσσες (και οι αντίστοιχοι πολιτισμοί) που αναφέρεις «χάθηκαν», αλλά ταυτόχρονα μπόλιασαν επόμενους πολιτισμούς. Συμμετείχαν, άθελά τους, σε μια διαλεκτική διαδικασία που μπορεί να πρόσφερε νέες συνθέσεις ακόμα πιο πολύπλοκες ή πλούσιες από τις παλαιότερες καταστάσεις. Δεν εξαφανίστηκαν, δηλαδή, από την ξαφνική πτώση ενός «μετεωρίτη»! Η ιστορική διαδικασία «γέννησης» και «θανάτου» ήταν μια αργόσυρτη διαδικασία καθώς οι νέοι (πολιτειακά) κυρίαρχοι είτε αδιαφορούσαν για την επιβολή του πολιτισμού τους ή τα μέσα επιβολής που διέθεταν, όσο άγρια κι αν ήταν, δεν είχαν την τεχνολογική εκείνη διάσταση που να επιτρέπει την ολοκληρωτική επιβολή, επηρεάζοντας κυρίως τις ελίτ και αφήνοντας συχνά ανέπαφες μεγάλες ρεζέρβες παλαιότερων πολιτισμών.
    Σήμερα, αυτό που έχουμε είναι, μέσα σε έναν αιώνα να έχει χαθεί πάνω από το μισό του γλωσσικού πλούτου της ανθρωπότητας, όχι δημιουργώντας νέες συνθέσεις αλλά δια της επιβολής 2-3 κυρίαρχων γλωσσών και κυρίως των αγγλικών! Μιλάμε για απίστευτο φτώχεμα της πολιτιστικής «οικολογίας» του ανθρώπινου είδους ευθέως ανάλογο με αυτό της φυσικής οικολογίας. Εξάλλου, είναι οι ίδιες δυνάμεις που προκαλούν και το ένα και το άλλο (με μέσο το κεφάλαιο και τη σύγχρονη τεχνολογία και την εκπληκτική ισχύ που αυτά προσφέρουν στους πλανητικά κυρίαρχους)!
    Απέναντι σε αυτή τη βαρβαρότητα, που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας και δύναται να οδηγήσει σε έναν πολιτιστικό ολοκληρωτισμό (αντίστοιχο του οικονομικού και πολιτικού που επίσης επιδιώκεται) δεν μπορούμε να σφυράμε αφελώς αδιάφορα λέγοντας ότι «έτσι γινόταν πάντα»!! Τότε η πολιτική πάει περίπατο και αρχίζει η θρησκεία.
    Εξάλλου, ελπίζω ότι έχει κυλήσει κάποιο νερό στο αυλάκι της ανθρωπότητας, και ότι εμείς σήμερα δεν είμαστε στο επίπεδο των …Ασυρριακών μαζών ή των πρώιμων καπιταλιστικών εξορμήσεων των κονκισταδόρες για να δεχόμαστε με κατεβασμένο το κεφάλι την α’ ή β’ καταστροφή που επιβάλλουν οι κυρίαρχοι…

  4. Vrennus Says:

    Επίτηδες αναφέρθηκα σε νεκρές γλώσσες που με τον ένα ή άλλο τρόπο άφησαν μια κληρονομιά. Φυσικά εκτός από αυτές τις γνωστές υπάρχουν πάμπολλες άγνωστες ή ασήμαντες γλώσσες και ντοπιολαλιές που για χίλιους δυο λόγους έχουν κι αυτές εκλείψει χωρίς ν’ αφήσουν τα ίχνη τους στους μεταγενέστερους πολιτισμούς.

    Μη γελιόμαστε, η διαλεκτική γένεσης και θανάτου των γλωσσών υπάρχει και τώρα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η κυριαρχία μερικών γλωσσών με την παράλληλη εκλειψη πολλών άλλων εντάσσεται στο αέναο παιγνίδι ομογενοποίησης – διαφοροποίησης, στου οποίου παιγνιδιού βρισκόμαστε τώρα στη φάση της ομογενοποίησης. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί και την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με την ολοσχερή επικράτηση της Λατινικής στη Δύση. Αυτό είναι ένα καλό παράδειγμα να δούμε τις συνθήκες υπό τις οποίες μια γλώσσα (Λατινική) κυριαρχεί επί των «αυτοχθόνων» και τις εξαφανίζει στη Δύση όταν οι ίδιες ακριβώς συνθήκες άφησαν ανέπαφη την πλήρη κυριαρχία της Ελληνικής στην Ανατολή.

    Μια γλώσσα θα εκλείψει όταν πάψει να ανταποκρίνεται, να λειτουργεί με επάρκεια, στις κοινωνικές συνθήκες τις οποίες καλείται, κυριολεκτικά, να αρθρώσει. Η Ελληνική δεν εξέλιπε επειδή η δυναμική και η ευελιξία της της επέτρεπε να εξελίσσεται παράλληλα με τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές συνθήκες. Οι γλώσσες των γηγενών της Αλάσκας θα εκλείψουν επειδή δεν διαθέτουν τέτοια δυναμική. Αν σήμερα κινδυνεύουν 20 γλώσσες στην Αλάσκα των 600.000 κατοίκων, αυτό σημαίνει πως οι γλώσσες αυτές είναι μάλλον φυλετικές ιδιόλεκτοι, ανάλογες προς την αργκό των αστικών υποκουλτούρων, και βεβαίως δεν είναι δυνατόν να διατηρηθούν, παρά μόνον ως φολκλόρ, σε κοινωνίες που ξεπερνούν το φυλετικό στάδιο οργάνωσης. Σήμερα μιλιούνται περίπου 6-7000 γλώσσες. Αν όλες αυτές υπήρχαν το 1.000 μΧ η μέση διάδοση μιας γλώσσας δεν θα ξεπερνούσε τον πληθυσμό μιας σύγχρονης μικρής πόλης. Προφανώς είναι αδύνατον να επιβιώσουν όλες οι γλώσσες που ομιλούντο τότε.

    Νομίζω πως είναι υπερβολικό να αναφερόμαστε σε παγκόσμια κυριαρχία τριών γλωσσών. Αν και η Αγγλική είναι η σύγχρονη lingua franca, με τον ίδιο τρόπο που ήταν κάποτε η Ελληνική στην Ανατολική Μεσόγειο και η Λατινική στη Δυτική Ευρώπη, δεν υποκαθιστά γλώσσες ήδη παγιωμένες. Να μην μιλήσουμε για τη συνεχή διαφοροποίηση της Αγγλικής που μιλιέται στις πρώην βρετανικές αποικίες που μάλλον θα οδηγήσει σε διάσπαση. Ήδη τα Αμερικάνικα Αγγλικά είναι αρκετά διαφοροποιημένα και πείτε μου αν κάποιος που έχει μάθει τα Αγγλικά μπορεί να καταλάβει την ιδιόλεκτο του γκέττο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα Λατινοαμερικανικά Ισπανικά. Στη δε Κίνα κάθε περιοχή μιλάει τη δική της γλώσσα, τα mandarin είναι η επίσημη lingua franca. Όσο για την Ευρώπη, μετά την κατάρρευση του (αν)υπαρκτού είδε τη γένεση μερικώς γλωσσών, Σερβική, Κροατική, Βοσνιακή, Τσεχική, Σλοβακική – μπορεί να δούμε και Μαυροβουνιακή!

    Και προς άρση οποιασδήποτε παρεξήγησης: Εννοείται ότι η διαφύλαξη της κληρονομιάς κάθε γλώσσας οφείλει να είναι μέλημά μας. Άλλο όμως αυτό κι άλλο να κρατάμε με το ζόρι στη ζωή μια γλώσσα που κανείς δεν έχει διάθεση να μιλάει.

  5. erythros Says:

    Κάντε χώρο για την αγγλοσαξονική. Το οικονομικό μοντέλο επιβάλει μία γλώσσα, λίγες λέξεις (για να μη πολυσυνεννοούμαστε, γιατί είναι επικίνδυνο ενίοτε αυτό).

  6. εξαποδω Says:

    @Vrennus

    Ως συνήθως η τοποθέτησή σου είναι τεκμηριωμένη. Και «αισιόδοξη» θα πρόσθετα.
    Εξακολουθώ, όμως, να πιστεύω ότι τα ποιοτικώς διαφορετικά χαρακτηριστικά τής σημερινής φάσης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, οδηγούν σε μια ομογενοποίηση, η οποία μπλοκάρει ή αν θες φτωχαίνει την ακόλουθη διαδικασία της διαφοροποίησης. Επιμένω στο ότι στα περισσότερα ιστορικά παραδείγματα που αναφέρθηκαν, η γλωσσική ομογενοποίηση αφορούσε στις ελιτ και σ’ αυτά που σήμερα θα λέγαμε «μεσαία στρώματα» της κάθε εποχής. Στην Περσία του Αλεξάνδρου κάποιος που ήθελε να αναδειχθεί κοινωνικά ή να γίνει έμπορος, κλπ έπρεπε οπωσδήποτε να μιλάει ελληνικά. Ομοίως στη Βρετάνη επί Ρωμαίων, θα έπρεπε να μιλάει Λατινικά. Όμως η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού στα χωριά και τις πόλεις της αχανούς αυτοκρατορίας εξακολουθούσαν ελεύθερα ή λιγότερο ελεύθερα να μιλάνε και να σκέφτονται με τη γλώσσα τους και συν τω χρόνω υιοθετούσαν ελληνικές ή λατινικές λέξεις από το λεξιλόγιο των κυριάρχων, αλλ΄αυτό δεν άλλαζε ιδιαίτερα το γλωσσικό καθεστώς. Παρόμοια κατάσταση ίσως με τη σημερινή μπορούμε να απαντήσουμε στη Λατ. Αμερική την εποχή της κατάκτησής της από τους Ισπανούς. Μόνο που εκεί η Ισπανική επιβλήθηκε δια της εξάλειψης (sic) των γηγενών πληθυσμών, της γενοκτονίας των Ινδιάνων δηλαδή.
    Σήμερα, την εποχή της πληροφορικής και του Θεάματος, ο έλεγχος των ΜΜΕ και των «πολιτιστικών» προϊόντων γίνεται κυρίαρχος για την αναπαραγωγή του συστήματος και την αντίστοιχη επιβολή-δημιουργία του άκρως απαραίτητου καταναλωτικού φαντασιακού. Και αυτό γίνεται με έναν μοναδικό τρόπο στην ιστορία της ανθρωπότητας, όπου αφορά τους πάντες, ελίτ και μάζες. Γι αυτό και πολλοί διανοητές μιλάνε για «λευκή γενοκτονία», όχι μόνο των «τριτοκοσμικών» πολιτισμών αλλά και των ίδιων των επιμέρους πολιτισμών της κυρίαρχης Δύσης. Δες πώς η αγγλική γίνεται το παράσιτο που πνίγει ακόμη και γλώσσες με μεγάλη ιστορία που οι φορείς τους δεν απειλούνται δα και με εξαφάνιση όπως οι Εγιάκ (Γαλλική, Γερμανική, Ιταλική, Ελληνική, κλπ). Ο απλός άνθρωπος και ιδιαίτερα η νεολαία δεν χρησιμοποιεί απλά κάποιες λέξεις (αυτό πάντα συνέβαινε), έχει αρχίσει να ΣΚΕΦΤΕΤΑΙ στα αγγλικά!! Ή καλύτερα σ’ αυτό που ο @ερυθρός ορθώς λέει αγγλικά διεθνούς χρήσης, με 200-300 λέξεις όλες κι όλες. Μιλάμε για αποικιοποίηση του νου και αποδιάρθρωση της σκέψης ώστε να μετατραπούμε όλοι στα πειθήνια όντα που θα αγοράζουν τα ίδια προϊόντα που διαφημίζει το «Χόλλυγουντ», ανεξάρτητα σε ποιο γεωγραφικό μήκος και πλάτος ζούμε…

  7. Fourokatos Says:

    Δες την ευκολία με την οποία σήμερα ακούμε ξένες λέξεις ενσωματωμένες δίχως καμιάν επεξεργασία στη δική μας, άκου τις εκπομπές στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση των αγράμματων παρουσιαστών, παρακολούθησε τους διανοούμενους που κι αυτοί πια ελληνικά σωστά δεν ξέρουν. Ένα από τα στοιχήματά μας είναι κι η αντίσταση στον οδοστρωτήρα της παγκοσμιοποιημένης γλώσσας. Το πρόβλημα είναι πως ίσως άλλοι λαοί θέλουνε να αντισταθούν. Εδώ ούτε το κράτος μας θέλει ούτε κι εμείς.

  8. Vrennus Says:

    Η παγκόσμια κυριαρχία της Αγγλικής έχει πρώτ’ απ’ όλα πλήξει την ίδια την Αγγλική – δεν το λέω εγώ αλλά οι ίδιοι οι Βρετανοί! Μια lingua franca μοιραία θα υποστεί βάναυση απλοποίηση καθώς ο λόγος που υπάρχει είναι η συνεννόηση κι όχι η άρθρωση νοημάτων ή ακόμη και η επικοινωνία. Κάτι τέτοιο «έπαθε» κι η Ελληνική κατά την ελληνιστική περίοδο. Νομίζω πως η γλωσσική ένδεια, να μιλάει κάποιος μια απλουστευμένη εκδοχή μιας γλώσσας με 200 – 300 λέξεις, είτε αυτή είναι η Ελληνική είτε η Αγγλική είτε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα, είναι πρόβλημα διαφορετικής τάξης. Εδώ δεν μιλάμε για κυριαρχία μιας γλώσσας έναντι των υπολοίπων αλλά για ουσιαστική εξαφάνιση, δια του εκφυλισμού, και αυτής της ίδιας της κυρίαρχης γλώσσας! Γιατί δεν νομίζω ο κυρίαρχος σήμερα παγοσμίως επικοινωνιακός κώδικας να έχει την παραμικρή σχέση με τη γλώσσα του Τζόυς ή του Γουάιλντ, έτσι;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: