Τα Ζωνιανά και η χαμένη ψυχή της Κρήτης

Διάβασα στην 15μερη εφημερίδα «Ρήξη» (φ.24, 1/12/07) ένα εξαιρετικό κείμενο του Μανώλη Εγγλέζου-Δεληγιαννάκη για τα Ζωνιανά και την Κρήτη, το οποίο και παραθέτω:

Τα Ζωνιανά και η χαμένη ψυχή της Κρήτης

Θα ήταν εθελοτυφλία και βόλεμα αν απομονώναμε τα φαινόμενα των Ζωνιανών στον Μυλοπόταμο, υποστηρίζοντας ότι η υπόλοιπη Κρήτη δεν τα έχει. Πώς όμως φτάσαμε εδώ, τι μετέτρεψε την Κρήτη-αρχέτυπο της αντίστασης κατά κάθε κατακτητή σε περιοχή όπου ανθεί και γίνεται ανεκτό το οργανωμένο έγκλημα;

Νησί απομονωμένο και με εφτακόσια χρόνια υπό ενετική και τουρκική κατοχή, αναγκάστηκε να διαμορφώσει μόνη της κανόνες και άγραφους νόμους, ξεκινώντας από τα Σφακιά, τη μόνη περιοχή που διατήρησε το αυτεξούσιο και έπρεπε να ρυθμίσει τη συνύπαρξη των κατοίκων της σε περιορισμένο χώρο: κανόνες βασισμένους στην ισοτιμία, την κοινοτική οργάνωση και τη συλλογικότητα στη λήψη αποφάσεων. κώδικες συμπεριφοράς που δίνουν προεξάρχουσα θέση στην τιμή, τη σεμνότητα, την πρεπιά, το μέτρο, την ελευθερία, τη φιλοξενία, τον σεβασμό, το μερακλίκι. Εξουσία να επιβάλει τους κανόνες αυτούς δεν υπήρχε, κι η τήρησή τους επαφιόταν στην ίδια την τοπική κοινωνία, η οποία προσχωρούσε σ’ αυτούς όχι καταναγκαστικά, αλλά βαθιά πεισμένη ότι επρόκειτο για ύψιστες ηθικές υποχρεώσεις.

Οι άγραφοι κώδικες, η φτώχεια και οι συνθήκες απομόνωσης οδήγησαν σ’ ένα πνεύμα αλληλεγγύης και υψηλότατο φρόνημα για την πίστη στα δίκαιά μας, παράγοντες που οδήγησαν στην ηρωική πορεία της Κρήτης διά πυρός και σιδήρου μέσα από τους αιώνες, μέχρι την Ένωση με τον υπόλοιπο ελεύθερο Ελληνισμό, μετά από εφτά αιώνες χωρισμού.

Όπλα υπήρχαν πάντα στην Κρήτη, συνέχεια μιας παράδοσης που ξεκινούσε από πολύ παλιά και συνεχώς ανανεωνόταν μέσα από τη διαρκή αντίσταση στον κατακτητή και μέχρι την Κατοχή, αλλά και στη συνέχεια με την αποστολή όπλων στην Κύπρο για τις ανάγκες του δικού της αγώνα.

Η ζωή στην Κρήτη συνεχιζόταν «προβιομηχανική» μέχρι τη δεκαετία του ’60 με τον μόχθο της αγροτικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας, φτωχική αλλά περήφανη. Από τη δεκαετία του ’70, το σκηνικό άρχισε σιγά-σιγά να αλλάζει. Η ανακάλυψη της Κρήτης ως τουριστικού προορισμού θα αρχίσει να φέρνει εύκολο χρήμα και να κατευθύνει τους ανθρώπους στις υπηρεσίες (σερβιτόροι) και στις τουριστικές επιχειρήσεις. Τα σημερινά εκτρώματα της συνεχούς δόμησης μικρών και μεγαλύτερων μπετόν κατασκευών, που χρησιμεύουν για δωμάτια, κυρίως στην ανατολική Κρήτη, ξεκίνησαν εκείνη την περίοδο.

Στις ορεινές περιοχές, οι επιδοτήσεις και ο αγροτουρισμός πρόσφεραν εύκολο κεφάλαιο, που ποτέ δεν είχαν φανταστεί οι κάτοικοι, βασισμένο σε φουσκωμένες δηλώσεις που δεν υπέκειντο σε κανέναν έλεγχο. Έτσι, η φτώχεια έδωσε τη θέση της στην άνεση, η διατροφή άλλαξε, η δουλειά στο χωράφι και στο υπόστεγο εγκαταλείφθηκε. Ο χτεσινός βοσκός είναι συχνά εργοδότης του Αλβανού, που του αρμέγει και του σφάζει, η σχέση με το κοπάδι δεν είναι σχέση αλληλεξάρτησης ούτε όρος επιβίωσης. Τα προς το ζην τα παρέχει ο τριτογενής τομέας: τουριστικές υπηρεσίες, ροή επιδοτήσεων. Οι τελευταίες δεν κατευθύνθηκαν προς τους σκοπούς για τους οποίους ελήφθησαν. Δεν συντέλεσαν π.χ. στη δημιουργία μιας μονάδας η οποία θα μπορούσε να παράγει εισόδημα με αυτάρκεια στο μέλλον. Αντίθετα, τα λεφτά ξοδεύτηκαν σε μη παραγωγικές δραστηριότητες και δεν επενδύθηκαν. Όμως πια ο στόχος ήταν ένας τρόπος ζωής που δεν μπορούσε να συντηρηθεί με την παραδοσιακή εργασία. Αν κοντά σ’ αυτό βάλεις και την εξοικείωση με τα όπλα, είναι εύκολο να κάνεις το βήμα που θα σε οδηγήσει στον πλουτισμό μέσω της παραβατικότητας.

Αντίστοιχα, η ανδρεία και η λεβεντιά που επιδεικνυόταν απέναντι στους εχθρούς χρησιμοποιήθηκε ως κάλυμμα για πράξεις βίας που στρέφονται πια όχι κατά της εξουσίας αλλά κατά της ίδιας της κοινωνίας. Καμιά σχέση βέβαια δεν υπάρχει μεταξύ της πάλης για ένα ιδανικό, και του τσαμπουκά και της μαγκιάς, που περισσεύει σήμερα. Οι κουμπαριές, οι συντεκνιές κι η πολιτική πελατεία, όμως, επηρεάζουν σε άλλη κατεύθυνση: αυτή της συγκάλυψης και της σιωπής. Όποιος μιλήσει απομονώνεται ή καταστέλλεται. Και επειδή μερικοί ακάτεχοι φαντάζονται τους σημερινούς παρανόμους σαν κρητικούς Ρομπέν των Δασών, τίποτα τέτοιο δεν ισχύει. Δεν πρόκειται για κοινωνικό αγώνα αλλά για οργανωμένο έγκλημα. Δεν είναι αγώνας κατά της εξουσίας αλλά κατά της κοινωνίας.

Είπαμε και πιο πάνω ότι υπάρχουν δύο παγίδες στη θεώρησή μας: να πιστέψουμε ότι τα φαινόμενα αυτά είναι μεμονωμένα ή ότι αφορούν μόνο τον Μυλοπόταμο. Ούτε μεμονωμένα είναι, ούτε μόνο τον Μυλοπόταμο αφορούν. Αντίθετα, εξαπλώνονται σ’ όλη την Κρήτη, που παίρνει παράδειγμα προς μίμηση από την ατιμωρησία, την ασυδοσία και την πολιτική κάλυψη που απολαμβάνουν αυτές οι πρακτικές. Από τις αξίες έχει μείνει ένα πουκάμισο αδειανό, που καλύπτει μιαν ηθική ένδεια κι ένα παχύσαρκο πια κορμί. Το επίπεδο καταδεικνύει και το περιεχόμενο των μαντινάδων: «Χέρια που δεν αρπάξανε ξένο ψωμί να φάνε, αυτά σηκώνουν την τιμή όσο βαριά και να ’ναι», τραγουδούσε πριν από μερικά χρόνια η Κρήτη, ενώ σήμερα είναι δημοφιλείς μαντινάδες (;), όπως «ο Τζώνυ ο περιπατητής πόσα λεφτά έχει βγάλει, αλλά για το ουίσκι του τα κάνω όλα χαλάλι», «μια βούργια, ένα λυκόσκυλο, ένα καλό μπιστόλι κι ένα διπλό διαφορικό είν’ η ζωή μου όλη», ή, για να συνδέσουμε και τις δραστηριότητες, «ένα τογιότα χάιλουξ και τούρμπο μιτσουμπίσι, στο πρώτο βάνω τα οζά και στ’ άλλο το χασίσι».

Πού πήγαν οι αξίες της Κρήτης λοιπόν; Και στο όνομα τίνος ιδανικού η Κρήτη πρέπει να καταντήσει συνώνυμο της καταπίεσης μιας κοινωνίας ολόκληρης από το οργανωμένο έγκλημα; Λαθρεμπόριο όπλων, προστασία, μαστρωπεία, ναρκωτικά είναι οι νέοι στόχοι, οι οποίοι δεν καταδικάζονται και δεν απομονώνονται.

Advertisements

Ετικέτες: ,

3 Σχόλια to “Τα Ζωνιανά και η χαμένη ψυχή της Κρήτης”

  1. Ρήξη # 24 « Θεαμαπάτες & Δικτυώματα Says:

    […] [Διαβάστε το άρθρο του Μανώλη Εγγλέζου-Δεληγιαννάκη Τα Ζωνιανά και η χαμένη ψυχή της Κρήτης στο ιστολόγιο του Εξαποδώ] ► Η διάσκεψη για το […]

  2. εξαποδω Says:

    Επί τη ευκαιρία, ρίξτε μια ματιά στο νεοεμφανισθέν Κρητικο-μικρασιατικό ιστολόγιο του Φουρόκατου

  3. MANOS Says:

    ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ, Η ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ ΤΗΣ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: